Ağır Ceza ve Ceza
Ağır Ceza Mahkemesinde Yargılama: İddianameden Hükme Kadar Aşamalar
Ağır ceza mahkemesinin görev alanı, iddianamenin kabulü, savunma için verilen süre, zorunlu müdafilik, duruşmada delillerin tartışılması, son söz ve hüküm; kararın ardından istinaf ve temyiz.
Kısaca
- Ağır ceza mahkemeleri bir başkan ve iki üyeden oluşur; kanunda ağır cezalar öngörülen suçlara bakar.
- Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda sanığın müdafii yoksa barodan müdafi görevlendirilir.
- Hükme karşı istinaf süresi, hükmün açıklanmasından ya da tebliğinden itibaren iki haftadır.
Bir ceza dosyasının ağır ceza mahkemesine gelmesi, hem sanık hem de suçtan zarar gören için uzun ve yoğun bir sürecin başlangıcıdır. Bu mahkemeler, kasten öldürme, nitelikli yağma, uyuşturucu madde ticareti, nitelikli cinsel saldırı, örgüt suçları ve kanunun ağır hapis cezası öngördüğü diğer suçlara bakar. Duruşmalar toplu mahkeme önünde yapılır; karar, başkan ve iki üyenin oylarıyla verilir. Bu yazıda, iddianamenin mahkemeye ulaşmasından hükmün kesinleşmesine kadar izlenen yol özetlenmektedir.
İddianamenin kabulü ve tebliğ
Soruşturma evresi sonunda savcılık, yeterli şüphe oluştuğu kanaatine varırsa iddianame düzenler. Mahkeme, iddianameyi on beş gün içinde inceler; kanunda sayılan eksiklikler varsa iade eder, yoksa kabul eder. İddianamenin kabulüyle kovuşturma evresi başlar ve şüpheli artık sanık sıfatını alır.
Kabulden sonra iddianame sanığa tebliğ edilir ve duruşma gününe çağrı yapılır. Ağır ceza mahkemesinde yargılanan sanığa, çağrı kâğıdının tebliği ile duruşma günü arasında en az bir haftalık süre bulunmalıdır. Bu süre, sanığın iddianameyi okuyup delillere karşı savunmasını hazırlayabilmesi için öngörülmüştür.
Müdafi: seçme hakkı ve zorunlu müdafilik
Sanık, her aşamada bir ya da birden fazla avukattan hukuki yardım alabilir. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan yapılan yargılamalarda ise sanığın müdafii yoksa, istemi aranmaksızın barodan bir müdafi görevlendirilir. Bu kural, ağır ceza dosyalarının büyük bölümünde savunmanın bir avukat tarafından yürütülmesini güvence altına alır.
Müdafi, dosyanın tamamını inceleme ve örnek alma hakkına sahiptir. Kovuşturma evresinde bu hak kısıtlanamaz. Dosyanın erken ve eksiksiz incelenmesi; tanık listesi, bilirkişi raporları, telefon ve HTS kayıtları, kamera görüntüleri gibi delillerin savunmayla birlikte değerlendirilmesini mümkün kılar.
Duruşma: deliller nasıl tartışılır?
İlk duruşmada sanığın kimliği tespit edilir, iddianame okunur ve sanığın savunması alınır. Ardından tanıklar dinlenir, bilirkişi raporları, tutanaklar ve diğer belgeler okunur. Taraflar her delil hakkında beyanda bulunabilir; tanıklara ve bilirkişilere soru yöneltilmesini isteyebilir. Hüküm, ancak duruşmaya getirilmiş ve orada tartışılmış delillere dayanabilir.
Savunma bakımından bu aşamada önemli olan; delillerin hukuka uygun elde edilip edilmediğinin denetlenmesi, lehe delillerin toplanmasının istenmesi, tanık anlatımları arasındaki çelişkilerin ortaya konması ve teknik raporlara karşı gerektiğinde ek rapor ya da uzman görüşü talep edilmesidir. Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen deliller hükme esas alınamaz.
Tutukluluğun duruşmalarda incelenmesi
Sanık tutukluysa, mahkeme her oturumda ve gerektiğinde oturumlar arasında tutukluluğun devam edip etmeyeceğine karar verir. Bu incelemelerde, delillerin toplanmış olması, tutuklulukta geçen süre ve adli kontrol tedbirlerinin yeterliliği tartışılmalıdır. Ayrıntılar için tutuklamaya itiraz rehberine bakılabilir.
Mütalaa, son söz ve hüküm
Delillerin tartışılması tamamlanınca savcı esas hakkındaki mütalaasını açıklar. Ardından katılan ve vekili, sanık ve müdafii mütalaaya karşı beyanda bulunur. Hükümden önce son söz her zaman sanığa verilir. Mahkeme heyeti, beraat, mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ya da düşme gibi kararlardan birini verir.
Mahkûmiyet hâlinde ceza; suçun işleniş biçimi, kastın yoğunluğu, zararın ağırlığı gibi ölçütlere göre temel cezadan başlanarak artırım ve indirimlerle belirlenir. İki yıl veya daha az hapis cezalarında hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme ya da seçenek yaptırımlar gündeme gelebilir. Hapis cezası belirleme aracı ile kanuni çerçeve görülebilir.
İstinaf ve temyiz
Hükme karşı, açıklanmasından ya da sanığın yokluğunda verilmişse tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesi dosyayı hem maddi olay hem hukuk yönünden inceler; gerektiğinde duruşma açarak delil toplar. Bölge adliye mahkemesinin kanunda sayılan kararlarına karşı ise yine iki hafta içinde Yargıtay’a temyiz başvurusu yapılabilir. Bu aşama Yargıtay’da temyiz süreci yazısında anlatılmıştır.
Sık sorulan sorular
Ağır ceza davası ne kadar sürer?
Sanık ve tanık sayısı, bilirkişi incelemeleri ve mahkemenin iş yükü süreyi belirler. Meslek kuralları gereği kesin bir süre taahhüt edilemez; tutuklu dosyalar kural olarak öncelikle görülür.
Sanık duruşmaya gelmezse ne olur?
Sanığın duruşmada hazır bulunması kural olarak zorunludur. Usulüne uygun çağrıya rağmen gelmeyen sanık hakkında zorla getirme ya da yakalama kararı verilebilir.
Suçtan zarar gören davaya nasıl katılır?
Mağdur ve suçtan zarar görenler, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar dilekçeyle ya da duruşmada sözlü olarak kamu davasına katılabilir. Katılan, delil sunma ve kanun yollarına başvurma haklarına sahip olur.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.


