İçeriğe geç
0 (536) 993 09 56

Şehitlik ve Gazilik

Şehit Yakınlarının Hakları: Nakdi Tazminat, Aylık, Emekli İkramiyesi ve Kamuda İstihdam

2330 sayılı Kanun’a göre nakdi tazminat ve paylaştırılması, 3713 sayılı Kanun’daki aylık, ikramiye, konut ve sağlık hakları, kamuda istihdam hakkından yararlanacak yakınlar ve ret kararlarına karşı yollar.

Av. Şadi SırkıntıAvukat · Kurucu 4 dk okuma

Kısaca

  • Görevi nedeniyle hayatını kaybedenlerin kanuni mirasçılarına en yüksek Devlet memuru brüt aylığının yüz katı tutarında nakdi tazminat ödenir.
  • Terör eylemleri nedeniyle hayatını kaybeden kamu görevlilerinin dul ve yetimlerine bağlanan aylık, görevdeki emsallerinin aylığından az olamaz.
  • Kamuda istihdam hakkından, kanundaki sıraya göre yakınlardan toplam iki kişi yararlanabilir.

Görevi başında ya da görevi nedeniyle hayatını kaybeden askerlerin, kolluk görevlilerinin, korucuların ve diğer kamu görevlilerinin aileleri için mevzuat bir dizi hak öngörür. Bu haklar farklı kanunlara dağılmıştır ve her birinin şartı, başvuru yeri ve hak sahibi ayrı ayrı belirlenmiştir. Bu nedenle ailelerin çoğu zaman hangi hakkın kendilerine tanındığını, eksik ödeme yapıldığında nereye başvuracaklarını öğrenmekte güçlük çektikleri görülür.

Hangi olaylar bu hakları doğurur?

Hakların temeli, ölümün görevle bağlantılı olarak gerçekleşmesidir. 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun; iç güvenlik ve asayişin korunması, kaçakçılığın önlenmesi, trafik ve yol güvenliği, tutuklu ve hükümlülerin nakli, patlayıcı maddelerin imhası ve orman yangınlarının söndürülmesi gibi görevlerde bulunanları kapsar. Askerî personel, emniyet ve jandarma mensupları, Millî İstihbarat Teşkilatı mensupları, bekçiler, bu görevleri yürüten hâkim ve savcılar, mülki idare amirleri, görevlendirilen siviller ile güvenlik kuvvetlerine kendiliğinden yardım eden kişiler ve bu nedenle saldırıya uğrayan yakınları da kapsama girer.

3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 21. maddesi ise kamu görevlilerinden yurt içinde veya yurt dışında görevlerini yaparken ya da sıfatları sona ermiş olsa bile bu görevleri nedeniyle terör eylemlerine muhatap olarak hayatını kaybedenler hakkında 2330 sayılı Kanun’un uygulanacağını ve ek haklar tanınacağını düzenler. Erbaş ve erler ile geçici veya gönüllü köy korucularının yakınları da aynı maddede ayrıca sayılmıştır.

Nakdi tazminat

2330 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre hayatını kaybedenlerin kanuni mirasçılarına, en yüksek Devlet memuru brüt aylığının (ek gösterge dâhil) yüz katı tutarında nakdi tazminat ödenir. Hesaplamada tazminat verilmesine dair karar tarihindeki aylık esas alınır.

Tazminatın paylaştırılmasında anne ve baba için özel bir kural vardır: Ölenin eşi ve çocukları ya da yalnızca çocuklarıyla birlikte mirasçı olan ve ölüm tarihinde sağ olan anne ve babanın her birine ayrı ayrı yüzde on beş pay verilir; kalan tutar diğer mirasçılara ödenir. Diğer durumlarda miras hükümleri uygulanır. Paylaştırmada yapılan hatalar, uygulamada en sık itiraz edilen konulardan biridir.

Aylık, emekli ikramiyesi ve diğer haklar

Görev nedeniyle hayatını kaybeden kişinin hak sahiplerine, prim ödeme gün sayısına bakılmaksızın ölüm aylığı bağlanır. Terör eylemleri nedeniyle hayatını kaybeden kamu görevlileri bakımından 3713 sayılı Kanun’un 21. maddesi ayrıca şu hakları tanır:

  • Emsal aylığı: Dul ve yetimlere bağlanacak aylığın toplam tutarı, görevdeki emsallerinin almakta olduğu aylıktan az olamaz.
  • Emekli ikramiyesi: Ölenlerin dul ve yetimlerine, en yüksek Devlet memuru aylığı üzerinden otuz yıl hizmet yapmış gibi emekli ikramiyesi ödenir.
  • Konut: Kamu konutunda oturan aileler, özel tahsisli konutlar hariç, on yıl süreyle kira ödemeden konutta kalabilir; kamu konutundan yararlanmayanların ikametgâh olarak kullandığı taşınmazın kira bedeli istekleri hâlinde on yıl süreyle Devletçe karşılanır.
  • Sağlık: Dul ve yetimler, kendilerine verilen tanıtım kartıyla kamu hastanelerinde muayene ve tedavi edilir.
  • Vergi istisnası: Hak sahiplerine yapılan taşınmaz bağışları veraset ve intikal vergisinden, tapu harçlarından ve damga vergisinden müstesnadır.

Bu kanunda ayrıca şehit çocuklarının ilk ve orta öğrenim masraflarının Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonundan karşılanacağı düzenlenmiştir.

Kamuda istihdam hakkı

3713 sayılı Kanun’un ek 1. maddesine göre harp veya vazife malulü sayılarak hayatını kaybeden askerî personel ve kolluk görevlilerinin yakınlarından toplam iki kişi kamu kurumlarında istihdam hakkından yararlanır. Kural olarak eş veya çocuklardan biri ile anne, baba veya kardeşlerden biri bu hakkı kullanır; eş veya çocuk yoksa ya da yakınlar hakkı kullanmazsa kanundaki sıraya göre diğer yakınlar devreye girer.

Hak sahipliği ilgili bakanlıkça belirlenir ve atama teklifleri kura usulüyle yapılır. Atanacak kişinin, sınav şartı dışında kadronun öngördüğü nitelikleri taşıması gerekir. Hâlihazırda kamu kurumlarında görev yapanlar ve olaydan sonra bu görevinden ayrılanlar istihdam hakkından yararlanamaz. Öğrenim durumuna göre hizmetli, memur veya ihraz edilen unvana uygun kadrolara atama teklifi yapılır.

Ret ya da eksik hak tanınması hâlinde ne yapılır?

Ölümün görevle bağlantılı sayılmaması, nakdi tazminatın eksik hesaplanması veya paylaştırılması, aylığın emsal aylığının altında bağlanması ya da istihdam hakkının tanınmaması idari işlem niteliğindedir. Bu işlemlere karşı tebliğden itibaren kural olarak altmış gün içinde idari yargıda dava açılabilir. Süre hesabı için yasal süre hesaplama aracından yararlanılabilir.

Ayrıca olayın idarenin hizmet kusurundan kaynaklandığı durumlarda, bağlanan aylık ve ödenen tazminattan bağımsız olarak maddi ve manevi tazminat istemli tam yargı davası gündeme gelebilir. İdari eylemlerden doğan zararlarda dava açmadan önce idareye başvurulması gerekir; bu başvuru olayın öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde beş yıl içinde yapılmalıdır. Olayın vazife malullüğü kapsamında değerlendirilmesine ilişkin ayrıntılar vazife ve harp malullüğü rehberinde yer alır.

Sık sorulan sorular

Şehidin anne ve babası nakdi tazminattan pay alır mı?

Evet. Ölenin eşi ve çocuklarıyla birlikte mirasçı olan ve ölüm tarihinde sağ olan anne ve babanın her birine tazminatın yüzde on beşi ayrı ayrı verilir; kalan tutar diğer mirasçılar arasında paylaştırılır.

Kardeşler istihdam hakkından yararlanabilir mi?

Kanundaki sıraya göre yararlanabilir. Eş ve çocuk varken anne, baba veya kardeşlerden biri ikinci hak sahibi olabilir; eş veya çocuk yoksa anne veya baba ile kardeşlerden biri hakkı kullanır.

Hak kaybını yıllar sonra fark ettik; dava açabilir miyiz?

Her hak için süreler ayrı değerlendirilir. Aylık ve tazminat farkları için idareye yazılı başvuru yapılıp verilen cevaba ya da cevapsız geçen süreye göre dava açılabilir; zamanaşımı ve hak düşürücü süreler dosyanın özelliğine göre incelenmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.

Okumaya devam edin

İlgili makaleler

Tüm makaleler

İletişim

Görüşme için randevu

Görüşmeler randevuyla, yüz yüze ya da çevrim içi yapılır. Büro Ankara’dadır; Türkiye’nin her yerindeki yargı mercilerinde dosya takip edilir.

Görüşmeye gelmeden önce: hazırlık listesi