Boşanma ve Aile
İştirak ve Yoksulluk Nafakası: Belirlenmesi, Artırılması ve Kaldırılması
Tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakasının farkları, nafaka miktarını belirleyen ölçütler, artırım ve azaltma davaları, yoksulluk nafakasının kaldırılma sebepleri ve ödenmeyen nafakanın tahsili.
Kısaca
- Tedbir nafakası dava sürerken, iştirak ve yoksulluk nafakası boşanmadan sonra ödenir.
- Tarafların mali durumlarının değişmesi hâlinde nafakanın artırılması ya da azaltılması istenebilir.
- Yoksulluk nafakası; yeniden evlenme, ölüm, fiilen evli gibi yaşama, yoksulluğun kalkması ve haysiyetsiz hayat sürme hâllerinde kalkar.
Nafaka, boşanmanın en uzun süren mali sonucudur; çoğu zaman yıllarca ödenir ve bu süre içinde tarafların gelirleri, çocukların ihtiyaçları ve hayat koşulları değişir. Bu nedenle kanun, nafakanın değişen koşullara uyarlanmasına imkân tanır. Bu yazıda nafaka türleri ve en sık açılan uyarlama davaları özetlenmektedir.
Nafaka türleri
Tedbir nafakası, boşanma davası süresince eşin ve çocukların geçimi için hâkim tarafından resen ya da talep üzerine belirlenir. İştirak nafakası, velayeti kendisine bırakılmayan eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasıdır ve kural olarak çocuğun ergin olmasıyla sona erer; çocuğun eğitimi devam ediyorsa ergin çocuğa yardım nafakası ayrıca istenebilir. Yoksulluk nafakası ise boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan ve kusuru daha ağır olmayan eşin, diğer eşten geçimi için istediği nafakadır.
Miktar nasıl belirlenir?
Hâkim; nafaka yükümlüsünün gelir ve giderlerini, nafaka alacaklısının ihtiyaçlarını, çocukların yaşı, eğitim ve sağlık giderlerini ve tarafların sosyal durumlarını birlikte değerlendirir. Tarafların gelirlerine ilişkin bordro, vergi kayıtları, banka hesapları ve mal varlığı araştırması yapılır. Nafaka yükümlüsünün gücünü aşan bir nafakaya hükmedilmez; yoksulluk nafakası da alacaklıyı zenginleştirecek bir kaynak olarak değil, yoksulluğu gidermeye yönelik olarak belirlenir.
Taraflar istemde bulunursa hâkim, iratlar biçiminde ödenecek nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda değişeceğini kararında belirleyebilir. Uygulamada bu, nafakanın her yıl üretici fiyat endeksindeki artış oranında artırılması şeklinde düzenlenir.
Artırım ve azaltma davası
Tarafların mali durumlarının değişmesi ya da hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir. Çocuğun okula başlaması, sağlık giderlerinin artması ya da enflasyon nedeniyle nafakanın ihtiyaçları karşılamaz hâle gelmesi artırım; yükümlünün işini kaybetmesi, gelirinin ciddi ölçüde azalması ya da yeni yükümlülükler altına girmesi azaltma sebebi olabilir.
Uyarlama davasında, önceki karar tarihindeki durum ile dava tarihindeki durum karşılaştırılır. Bu nedenle değişikliği gösteren belgelerin (yeni bordrolar, okul ve sağlık giderleri, işten çıkış belgesi gibi) dosyaya sunulması önemlidir.
Yoksulluk nafakasının kaldırılması
İrat biçiminde ödenen yoksulluk nafakası, alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeksizin fiilen evlilik birliği içindeymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâllerinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır. Bu durumların ispatında tanık beyanları, adres kayıtları ve gelir belgeleri kullanılır.
Ödenmeyen nafaka
Ödenmeyen nafaka, mahkeme kararına dayanılarak ilamlı icra yoluyla tahsil edilebilir. Nafaka alacakları için maaş haczinde dörtte bir sınırı uygulanmaz ve nafaka alacakları haciz sırasında önceliklidir. Kanun, nafaka yükümlülüğüne aykırı davranışı ayrıca yaptırıma bağlamıştır; şikâyet üzerine icra mahkemesince tazyik hapsine karar verilebilir.
Sık sorulan sorular
Kararda artış oranı yazmıyor; nafaka artmaz mı?
Kararda artış belirlenmemişse nafaka kendiliğinden artmaz; artırılması için uyarlama davası açılması gerekir.
Yoksulluk nafakası süresiz mi?
Kanunda bir süre sınırı öngörülmemiştir; nafaka, kaldırılma sebeplerinden biri gerçekleşinceye kadar devam eder.
İşimi kaybettim; nafakayı ödemeyi bırakabilir miyim?
Hayır. Mahkeme kararıyla değiştirilinceye kadar nafaka borcu devam eder; ödenmeyen nafaka icra yoluyla tahsil edilebilir. Gelir kaybı varsa gecikmeden azaltma davası açılmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.


