Dijital Medya
Sosyal Medyada Hakaret ve Kişilik Hakkı İhlali: Ceza ve Tazminat
Sosyal medyada hakaretin unsurları, aleniyet, eleştiri hakkının sınırları, altı aylık şikâyet süresi, faili bilinmeyen hesaplar ve manevi tazminatın belirlenmesi.
Kısaca
- Bir kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edecek nitelikte somut bir fiil ya da olgu isnadı veya sövme hakaret oluşturur.
- Hakaret kural olarak şikâyete bağlıdır; şikâyet süresi fail ve fiilin öğrenilmesinden itibaren altı aydır.
- Ceza soruşturmasından bağımsız olarak manevi tazminat davası açılabilir.
Sosyal medya, düşüncelerin herkese açık biçimde ve anında paylaşılmasına imkân tanır. Bu özgürlük, başkalarının kişilik haklarına saldırı ile sınırlıdır. Bir paylaşım, yorum ya da doğrudan mesajla yapılan hakaret; hem ceza hukuku hem de özel hukuk bakımından sonuç doğurur. Bu yazıda her iki yol da kısaca anlatılmaktadır.
Hakaret ne zaman oluşur?
Türk Ceza Kanunu’na göre bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil ya da olgu isnat etmek veya sövmek suretiyle saldırmak hakarettir. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat edilerek işlenmesi gerekir. Fiilin mağduru muhatap alan sesli, yazılı ya da görüntülü bir iletiyle işlenmesi de hakaret olarak cezalandırılır.
Hakaretin herkesin görebileceği bir paylaşımla, yani alenen işlenmesi cezayı artırır. Kamu görevlisine görevinden dolayı yapılan hakaret ise ayrıca düzenlenmiştir.
Eleştiri ile hakaret arasındaki sınır
Her sert ifade hakaret değildir. Kamuoyunu ilgilendiren bir konuda yapılan, olgulara dayanan ve kullanılan dil bakımından ölçüyü aşmayan eleştiriler ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilir. Siyasetçiler ve kamusal figürler bakımından eleştirinin sınırları daha geniştir. Buna karşılık kişiyi aşağılamaya yönelik, konuyla bağlantısız sözler ve gerçeğe aykırı olgu isnatları korunmaz.
Şikâyet süresi ve süreç
Hakaret, kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hâller dışında şikâyete bağlı bir suçtur. Şikâyet, fail ile fiilin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır; bu süre geçtikten sonra şikâyet hakkı düşer. Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa yapılabilir.
Paylaşımı yapan hesap sahte ya da anonim olabilir. Bu durumda savcılık, hesabın kime ait olduğunu belirlemek için platformdan ve erişim sağlayıcılardan bilgi isteyebilir. Şikâyete bağlı suçlarda uzlaştırma, ön ödeme ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi kurumların uygulanıp uygulanmayacağı, somut fiile ve kanundaki koşullara göre belirlenir.
Deliller
- Paylaşımın tam adresini (URL), tarihini ve saatini gösteren ekran görüntüleri,
- Paylaşımı yapan hesabın kullanıcı adı ve profil sayfası,
- Paylaşımın kaç kişiye ulaştığını gösteren etkileşim bilgileri,
- Gerekirse içeriğin noter ya da bilirkişi tarafından yapılan tespiti.
Manevi tazminat
Kişilik hakkı hukuka aykırı olarak saldırıya uğrayan kişi, uğradığı manevi zarar karşılığında para olarak manevi tazminat isteyebilir. Mahkeme; paylaşımın içeriğini, ulaştığı kişi sayısını, mağdurun ve failin sosyal ve ekonomik durumunu, ihlalin ağırlığını ve süresini dikkate alarak takdir yapar. Tazminat davası, ceza davasının sonucunu beklemeden açılabilir; ancak ceza dosyasındaki tespitler tazminat davasında güçlü bir delil olur.
İçeriğin kaldırılması ve erişimin engellenmesine ilişkin yollar içerik kaldırma rehberinde anlatılmıştır.
Sık sorulan sorular
Özel mesajla yapılan hakaret de suç mu?
Evet. Mağduru muhatap alan sesli, yazılı ya da görüntülü bir iletiyle hakaret edilmesi suçtur; aleniyet koşulu aranmaz, ancak aleniyet bulunmadığı için cezayı artıran hüküm uygulanmaz.
Hakaret içeren paylaşımı beğenmek ya da paylaşmak suç mudur?
Hakaret içeren bir içeriği yeniden paylaşmak, içeriği sahiplenme niteliğindeyse sorumluluk doğurabilir. Yalnızca beğenmenin hukuki değerlendirmesi ise somut duruma göre değişir.
Paylaşım silindi; yine de şikâyet edebilir miyim?
Evet. Paylaşım silinse bile, önceden alınmış ekran görüntüleri ve platform kayıtlarıyla fiilin varlığı ispatlanabilir. Bu nedenle içerik görülür görülmez kayıt altına alınmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.


