İçeriğe geç
0 (536) 993 09 56

Fikri ve Sınai Haklar

Eseriniz İzinsiz Kullanıldıysa: Telif Hakkı İhlalinde Tazminat ve Tedbir

Eser sayılan ürünler, eser sahibinin mali ve manevi hakları, internette izinsiz kullanım, ihlalin durdurulması, üç kata kadar tazminat ve eser sahipliğinin ispatı.

Av. Şadi SırkıntıAvukat · Kurucu 3 dk okuma

Kısaca

  • Eserler, herhangi bir tescile gerek olmadan yaratıldıkları anda korunur.
  • İzinsiz kullanımda ihlalin durdurulması ve önlenmesi istenebilir.
  • Hak sahibi, izin verilseydi isteyebileceği bedelin üç katına kadar tazminat talep edebilir.

Bir fotoğrafçının çektiği kare bir e-ticaret sitesinde, bir yazarın makalesi başka bir blogda, bir tasarımcının çizimi bir ürün ambalajında izinsiz kullanılabilir. İnternet, eserlere erişimi kolaylaştırdığı ölçüde ihlali de kolaylaştırır. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, eser sahibine bu tür kullanımlara karşı güçlü araçlar tanır.

Eser nedir?

Kanun bakımından eser, sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri türlerinden birine giren fikir ve sanat ürünüdür. Yazılar, bilgisayar programları, fotoğraflar, resimler, mimari çizimler, müzik ve film eserleri bu kapsamdadır. Bir ürünün eser sayılabilmesi için yaratıcısının kişisel özelliklerini yansıtması gerekir; sıradan ve herkesin aynı biçimde ortaya koyabileceği ürünler korunmayabilir.

Eser sahibinin hakları

Eser sahibi, eserini işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve işaret, ses ya da görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletme gibi mali haklara sahiptir. Eserin internette paylaşılması, umuma iletim hakkının kapsamındadır. Bunun yanında eserin umuma arzına karar verme, adının belirtilmesini isteme ve eserde değişiklik yapılmasını yasaklama gibi manevi haklar da vardır.

Bir eserin internette herkesin erişimine açık olması, onun serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez. Kanunda sayılan alıntı, haber verme ve eğitim gibi sınırlı istisnalar dışında, ticari amaçla kullanım için eser sahibinin izni gerekir.

İhlal hâlinde talepler

  • Tecavüzün ref’i ve men’i: Devam eden ihlalin durdurulması ve tekrarının önlenmesi.
  • Tazminat: İzni alınmadan eseri kullanılan hak sahibi, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin ya da rayiç bedelin üç katına kadar tazminat isteyebilir.
  • Manevi tazminat: Eser sahibinin adının belirtilmemesi ya da eserin bozulması gibi manevi hak ihlallerinde.
  • Kazancın devri: İhlal edenin bu yolla elde ettiği kazancın hak sahibine verilmesi.

Mali ve manevi haklara yönelik bazı ihlaller ayrıca suç olarak tanımlanmıştır ve şikâyet üzerine soruşturulur. Ceza yolu ile hukuk yolu birlikte kullanılabilir.

Eser sahipliğinin ispatı

Tescil sistemi bulunmadığından eser sahipliği; ham dosyalar ve bunlardaki üst veriler, eserin ilk yayımlandığı yere ait kayıtlar, taslaklar, yazışmalar ve tanıklarla ispat edilir. Fotoğrafçıların ham dosyaları ve yüksek çözünürlüklü orijinalleri saklaması, yazarların yayın tarihlerini gösteren kayıtları muhafaza etmesi, uyuşmazlık hâlinde belirleyici olur. Bazı eser türleri için isteğe bağlı kayıt-tescil sistemleri de bulunmaktadır.

Önce ihtarname mi, dava mı?

Pek çok uyuşmazlık, ihlal edene gönderilen gerekçeli bir ihtarnameyle ve lisans bedeli üzerinde uzlaşılarak çözülebilir. İhtarnamede eserin sahipliği, ihlalin nerede ve ne zamandan beri sürdüğü, talep edilen bedel ve süre açıkça belirtilmelidir. Uzlaşma sağlanamazsa, ihlalin delilleri tespit edildikten sonra fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde dava açılabilir.

Sık sorulan sorular

Kaynak göstermek izinsiz kullanımı hukuka uygun hâle getirir mi?

Hayır. Kaynak göstermek, kanundaki alıntı gibi istisnaların koşullarından biridir; ancak ticari bir sitede eserin tamamının kullanılması gibi durumlarda tek başına izin yerine geçmez.

Çalışırken ürettiğim eserlerin hakları kime ait?

İşçi ve memurların işlerini yaparken meydana getirdikleri eserler üzerindeki hakları, aralarındaki sözleşmeden ya da işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça işverenler tarafından kullanılır.

Yazılımlar da telif hakkıyla korunur mu?

Evet. Bilgisayar programları ilim ve edebiyat eseri olarak korunur; izinsiz çoğaltılması ve dağıtılması hak ihlalidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.

Okumaya devam edin

İlgili makaleler

Tüm makaleler

İletişim

Görüşme için randevu

Görüşmeler randevuyla, yüz yüze ya da çevrim içi yapılır. Büro Ankara’dadır; Türkiye’nin her yerindeki yargı mercilerinde dosya takip edilir.

Görüşmeye gelmeden önce: hazırlık listesi