Terörle Mücadele (3713)
Terör Zararlarının Karşılanması: 5233 Sayılı Kanun’a Göre Zarar Tespit Komisyonu, Başvuru Süresi ve Sulhname
Terör eylemleri veya terörle mücadele faaliyetleri nedeniyle uğranılan zararlar, valiliğe altmış gün ve bir yıl içinde başvuru, komisyonun inceleme süresi, nakdi ödeme ölçüleri, sulhname, uyuşmazlık tutanağı ve dava yolu.
Kısaca
- Başvuru, olayın öğrenilmesinden itibaren altmış gün ve her hâlde olaydan itibaren bir yıl içinde valiliğe yapılır.
- Komisyon altı ay içinde, zorunlu hâllerde üç ay uzatmayla çalışmasını tamamlar.
- Sulhname tasarısını kabul etmeyen hak sahibinin dava açma hakkı saklıdır.
Terör eylemleri yalnızca can kaybına değil; evlerin, iş yerlerinin, araçların, hayvanların ve ürünlerin zarar görmesine, insanların uzun süre yaşadıkları yerlerden uzak kalmasına da yol açabilir. 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun, bu zararların dava açılmadan, idare ile sulh yoluyla karşılanmasını amaçlar. Sürecin başarısı, büyük ölçüde başvurunun süresinde yapılmasına ve zararın doğru belgelenmesine bağlıdır.
Kanun kimleri ve hangi zararları kapsar?
Kanun; 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki eylemler veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle zarar gören gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişilerinin maddi zararlarını kapsar. Sulh yoluyla karşılanabilecek zararlar şunlardır:
- Hayvanlara, ağaçlara, ürünlere ve diğer taşınır ve taşınmazlara verilen zararlar,
- Yaralanma, engelli hâle gelme ve ölüm hâllerinde uğranılan zararlar ile tedavi ve cenaze giderleri,
- Terörle mücadele faaliyetleri nedeniyle kişilerin mal varlıklarına ulaşamamalarından kaynaklanan zararlar.
Kapsam dışında kalan zararlar
- Devletçe arazi veya konut tahsisi ya da başka bir yolla zaten karşılanmış zararlar,
- Mahkeme kararıyla veya Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararı ya da dostane çözüm sonucunda karşılanmış zararlar,
- Terör dışındaki ekonomik ve sosyal sebeplerle uğranılan zararlar ve güvenlik kaygısı olmaksızın kendi isteğiyle yerini terk edenlerin zararları,
- Kişinin kendi kastı sonucunda oluşan zararlar,
- Terör suçlarından ve bu olaylarda yardım ve yataklıktan mahkûm olanların bu fiillerinden doğan zararları.
Bu suçlardan kovuşturma açılmış kişiler hakkında, kovuşturma sonuçlanıncaya kadar Kanun’a göre işlem yapılmaz.
Başvuru nereye ve ne zaman yapılır?
Zarar gören veya yetkili temsilcisi, zararın gerçekleştiği ya da olayın meydana geldiği il valiliğine başvurur. Başvuru süresi, zarar konusu olayın öğrenilmesinden itibaren altmış gün ve her hâlde olayın meydana gelmesinden itibaren bir yıldır; bu sürelerden sonra yapılan başvurular kabul edilmez. Yaralanma ve engellilik hâllerinde yaralının hastaneye kabulünden çıkışına kadar geçen süre hesaba katılmaz. Başka valilik, kaymakamlık, dış temsilcilik veya kamu kurumuna yapılan başvurular ilgili valiliğe gönderilir.
Başvurular, düzenlenen belgeler ve yapılan işlemler her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır. Dava açma süresi içinde yapılan başvuru, nihai işlem sonucunun tebliğine kadar dava açma sürelerini durdurur.
Zarar tespit komisyonu nasıl çalışır?
Komisyon, vali yardımcısının başkanlığında kamu görevlileri ve baro tarafından görevlendirilen bir avukattan oluşur. Komisyon, başvurunun kapsamda olup olmadığını inceler; zararı başvuranın beyanı, adli, idari ve askerî mercilerdeki kayıtlar, olayın oluş şekli ve varsa zarar görenin kusuru gözetilerek, doğrudan veya bilirkişi aracılığıyla hakkaniyete ve günün ekonomik koşullarına uygun biçimde belirler. Taşınmaz zararlarında kamulaştırmadaki değer tespit esasları kıyasen uygulanır.
Daha önce sigorta şirketlerince veya kamu kurumlarınca ödenen tazminatlar, tedavi ve cenaze giderleri belirlenen zarardan mahsup edilir. Komisyon çalışmasını başvurudan itibaren altı ay içinde tamamlar; bu süre zorunlu hâllerde vali tarafından üç ay uzatılabilir.
Yaralanma, engellilik ve ölüm hâllerinde ödeme
Bu hâllerde yapılacak nakdi ödeme, Kanun’un 9. maddesinde belirlenen gösterge rakamı üzerinden yaralanma ve engellilik derecesine göre hesaplanır; ölüm hâlinde ödeme mirasçılara yapılır ve miras hükümlerine göre paylaştırılır. Çalışma gücü kaybı belirli oranın üzerinde olanlar ile hayatını kaybedenlerin hak sahiplerine ayrıca aylık bağlanması da mümkündür (ek m. 1). Bu kişiler 3713 sayılı Kanun’daki kamuda istihdam hakkından da yararlanabilir.
Sulhname, uyuşmazlık tutanağı ve dava
Komisyonun belirlediği tutar, bir sulhname tasarısı olarak hak sahibine tebliğ edilir. Hak sahibinin tasarıyı imzalamak üzere otuz gün içinde gelmesi veya yetkili temsilcisini göndermesi gerekir; gelinmezse tasarı kabul edilmemiş sayılır. Kabul edilen sulhnamedeki tutar, valinin onayından sonra üç ay içinde ödenir.
Tasarı kabul edilmezse komisyon bir uyuşmazlık tutanağı düzenler; başvurunun kapsam dışında kaldığı tespit edilirse de karar tutanağı düzenlenip tebliğ edilir. Sulh yoluyla çözülemeyen uyuşmazlıklarda yargı yoluna başvurma hakkı saklıdır; zararın tazmini için idari yargıda tam yargı davası açılabilir. Süre hesabı için yasal süre hesaplama aracı kullanılabilir.
Sık sorulan sorular
Olayı geç öğrendim; başvuru süresi ne zaman başlar?
Altmış günlük süre zarar konusu olayın öğrenildiği tarihten başlar; ancak her hâlde olayın meydana geldiği tarihten itibaren bir yıl içinde başvurulması gerekir.
Sulhnameyi imzalarsam ayrıca dava açabilir miyim?
Sulhname, zararın sulh yoluyla karşılanmasıdır. İmzalamadan önce tutarın tüm zarar kalemlerini kapsayıp kapsamadığı dikkatle değerlendirilmelidir; tutarı yetersiz bulan hak sahibi tasarıyı imzalamayarak dava yolunu tercih edebilir.
Şirketimin iş yeri zarar gördü; başvurabilir miyim?
Evet. Kanun gerçek kişilerin yanında özel hukuk tüzel kişilerinin maddi zararlarını da kapsar. Başvuru şirketin yetkili temsilcisi tarafından yapılır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.


