Tıbbi Malpraktis
Tıbbi Müdahalede Aydınlatılmış Onam ve Hekimin Sorumluluğu
Aydınlatılmış onamın kapsamı, kimin bilgilendirileceği, matbu formların değeri, acil durumlar ve onam eksikliğinin hukuki sonuçları.
Kısaca
- Tıbbi müdahale ancak hastanın bilgilendirilmiş rızasıyla hukuka uygun hâle gelir.
- Bilgilendirme; müdahalenin niteliğini, risklerini, alternatiflerini ve yapılmazsa doğacak sonuçları kapsamalıdır.
- Geçerli onam yoksa, müdahale tıbben doğru yapılmış olsa bile sorumluluk doğabilir.
Bir ameliyat ya da girişimsel işlemden önce imzalatılan onam formları, çoğu hasta için hastane bürokrasisinin bir parçası gibi görünür. Oysa hukuk bakımından onam, tıbbi müdahaleyi hukuka uygun kılan temel unsurdur. Kişinin vücut bütünlüğüne yapılan her müdahale, ancak kişinin özgür ve bilgilendirilmiş iradesiyle meşru hâle gelir.
Bilgilendirme neyi kapsamalı?
Hastaya; sağlık durumu ve konulan tanı, uygulanacak müdahalenin niteliği ve nasıl yapılacağı, başarı ihtimali, olası riskler ve komplikasyonlar, varsa alternatif tedavi yöntemleri ve müdahale yapılmadığı takdirde ortaya çıkabilecek sonuçlar hakkında bilgi verilmelidir. Bilgilendirme, hastanın eğitim düzeyine ve durumuna uygun, anlaşılır bir dille yapılmalıdır.
Nadir görülen ancak ağır sonuçlar doğurabilecek riskler de bilgilendirme kapsamındadır. Özellikle tedavi zorunluluğu bulunmayan estetik ve elektif müdahalelerde, risklerin ayrıntılı biçimde anlatılması beklenir.
Matbu formlar yeterli mi?
Hastanelerde kullanılan matbu onam formları, bilgilendirmenin yapıldığını gösteren önemli bir belgedir; ancak tek başına her zaman yeterli sayılmaz. Formun genel ifadeler içermesi, somut müdahaleye özgü riskleri göstermemesi, ameliyattan hemen önce ve düşünme imkânı tanınmadan imzalatılması gibi durumlarda bilgilendirmenin gereği gibi yapılmadığı sonucuna varılabilir.
Uyuşmazlık hâlinde, hastanın usulüne uygun biçimde bilgilendirildiğini ispat yükü kural olarak hekim ve sağlık kuruluşu üzerindedir. Bu nedenle formun içeriği, imza tarihi ve saati, sözlü bilgilendirmeye ilişkin kayıtlar birlikte değerlendirilir.
Kimin rızası alınır?
Ayırt etme gücüne sahip ergin hastanın rızası kendisinden alınır. Küçükler ve kısıtlılar bakımından veli ya da vasinin izni gerekir; ancak ayırt etme gücüne sahip küçüğün görüşü de mümkün olduğunca dikkate alınmalıdır. Hayati tehlike bulunan ve rıza alınmasının mümkün olmadığı acil durumlarda, hastanın varsayılan iradesine uygun olarak gerekli müdahale yapılabilir.
Onam eksikliğinin sonuçları
Geçerli bir onam alınmadan yapılan müdahale, tıbbi açıdan kurallara uygun yapılmış olsa bile hukuka aykırı sayılabilir ve ortaya çıkan zararlardan hekim ve kuruluş sorumlu tutulabilir. Bu durumda tartışma, müdahalenin teknik doğruluğundan çok hastanın riskleri bilseydi müdahaleye onay verip vermeyeceği üzerinde yoğunlaşır.
Onam eksikliği, hatalı tıbbi uygulama iddiasıyla birlikte ya da ondan bağımsız olarak ileri sürülebilir. Malpraktis davalarına ilişkin genel yol haritası için tıbbi malpraktis rehberine bakılabilir.
Sık sorulan sorular
Hasta tedaviyi reddedebilir mi?
Evet. Ayırt etme gücüne sahip hasta, sonuçları kendisine anlatıldıktan sonra tedaviyi reddedebilir ya da başlamış tedavinin durdurulmasını isteyebilir. Bu durum kayıt altına alınır.
İmzaladığım onam formunun bir örneğini alabilir miyim?
Onam formları tıbbi kayıtların parçasıdır; hasta, tıbbi kayıtlarının suretlerini isteme hakkına sahiptir.
Sözlü bilgilendirme geçerli midir?
Sözlü bilgilendirme de geçerlidir; ancak ispat güçlüğü nedeniyle uygulamada yazılı forma dayanılır. Sözlü bilgilendirmenin yapıldığı tanık ya da kayıtlarla gösterilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.


