Miras Hukuku
Saklı Pay ve Tenkis Davası: Mirastan Mahrum Bırakılan Mirasçının Hakları
Saklı paylı mirasçılar ve oranları, tasarruf edilebilir kısım, tenkise tabi kazandırmalar, tenkis davasının süreleri ve muris muvazaası ile farkı.
Kısaca
- Saklı paylı mirasçılar altsoy, ana-baba ve sağ kalan eştir; kardeşlerin saklı payı yoktur.
- Saklı payı zedelenen mirasçı, tasarrufların indirilmesi için tenkis davası açabilir.
- Dava, öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamede açılmadan, diğer tasarruflarda ölümden itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Bir anne ya da babanın bütün mallarını vasiyetnameyle tek bir çocuğuna bırakması ya da sağlığında mallarının büyük bölümünü bağışlaması, diğer mirasçıları mirastan fiilen dışarıda bırakabilir. Türk hukuku, kişinin malları üzerinde serbestçe tasarruf etmesine izin verirken bazı yakın mirasçılar için dokunulamayan bir pay ayırır. Bu paya saklı pay, bu payı korumaya yönelik davaya da tenkis davası denir.
Saklı paylı mirasçılar ve oranlar
Saklı pay oranları kanunda şöyle belirlenmiştir:
- Altsoy (çocuklar, torunlar) için yasal miras payının yarısı,
- Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri,
- Sağ kalan eş için, altsoy ya da ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olursa yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü.
Kardeşlerin saklı payı, 2007 yılında yürürlüğe giren değişiklikle kaldırılmıştır. Mirasbırakan, saklı paylar dışında kalan kısım üzerinde, yani tasarruf edilebilir kısımda dilediği gibi tasarruf edebilir. Miras payı hesaplama aracı ile yasal paylar görülebilir.
Hangi tasarruflar tenkise tabidir?
Ölüme bağlı tasarruflar, yani vasiyetname ve miras sözleşmesiyle yapılan kazandırmalar, saklı payı zedelediği ölçüde tenkise tabidir. Sağlararası kazandırmalardan ise kanunda sayılanlar tenkise tabidir: mirasçılık payına mahsuben yapılıp mahsuba tabi tutulmayan kazandırmalar, mirasçılıktan feragat karşılığı yapılan ödemeler, ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlar (olağan hediyeler hariç) ve saklı pay kurallarını dolanmak amacıyla yapıldığı açıkça belli olan devirler.
Tenkis hesabı için terekenin ölüm tarihindeki değeri tespit edilir; sağlararası kazandırmalar da hesaba katılır. Bu nedenle taşınmazların ve diğer malların değerinin bilirkişi incelemesiyle belirlenmesi gerekir.
Tenkis davasının süreleri
Tenkis davası, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılması tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından başlayarak on yıl geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücüdür; mahkeme tarafından resen dikkate alınır. Tenkis, savunma yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Tenkis ve muris muvazaası
Mirasbırakanın gerçekte bağışlamak istediği bir taşınmazı tapuda satış gibi göstererek devretmesi hâlinde, mirasçılar tenkis yerine muris muvazaasına dayanarak tapu iptal ve tescil davası açabilir. Bu dava süreye bağlı değildir ve kabul edilirse taşınmaz terekeye döner. Uygulamada iki dava çoğu zaman birlikte, muvazaa asıl talep, tenkis terditli talep olarak açılır. Ayrıntılar için tapu iptal ve tescil rehberine bakılabilir.
Sık sorulan sorular
Mirasçılıktan çıkarılan çocuk tenkis isteyebilir mi?
Mirasçılıktan çıkarma kanunda sayılan sebeplere dayanıyorsa çıkarılan kişi saklı payını da kaybeder. Ancak çıkarma sebebi gösterilmemişse ya da sebep ispatlanamazsa, tasarruf saklı payı zedelediği ölçüde iptal edilebilir.
Tenkis sonucunda taşınmazdan pay mı, para mı alınır?
Tenkis, kural olarak kazandırma konusu malın paylaşılması ya da değerin ödenmesi yoluyla yerine getirilir; bölünmesi değerini düşürecek mallarda bedel ödenmesi söz konusu olabilir.
Babam yıllar önce yaptığı bağışlar için de tenkis istenebilir mi?
Ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlar tenkise tabidir; daha eski bağışlar ise ancak saklı pay kurallarını dolanmak amacıyla yapıldığı açıkça belliyse ya da mahsuba tabi kazandırma niteliğindeyse tenkise konu olabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.


